Het kerkgebouw
| Tijdens het pastoraat van Hubertus
van Heesbeen (1891-1903) kreeg de bekende bouwmeester
dr.P.Cuypers opdracht tot het ontwerpen van een nieuw
kerkgebouw voor Oisterwijk. De architect ging hierbij
uit van het grondplan van de oude Lieve-Vrouwekerk te
Trier, het vroegste gotische kerkgebouw in Duitsland.
Zo kwam de neo-gotische kruisbasiliek tot stand, die
we nu kennen. De aannemer voor de bouw van dit
godshuis werd de parochiaan P.Versteyne, die het
gigantische werk op zich voor de somma van ¦.131.773,- waarin begrepen de
kosten van afbraak van de oude kerk.
Naar een oude christelijke traditie is de kerk
naar het oosten gericht; dat betekent, dat het
priesterkoor gesitueerd is aan de oostzijde, de
richting van het heilige land waar Jezus Christus
heeft geleefd en werd gekruisigd.
Komende in de kerk, valt onmiddellijk de
ruimtewerking op, die Cuypers tot stand bracht door
het toepassen van een combinatie van lang- en
centraalbouw. Deze combinatie werd door de
bouwmeester eveneens, zij het op iets kleinere
schaal, toegepast in de bekende Amsterdamse
"Vondelkerk". Evenals daar vindt men in het
Oisterwijkse ontwerp verscheidene halfronde uitbouwen
voor kapellen en altaren.
|
 In 1905, op
78-jarige leeftijd, werd Pierre Cuypers zo getekend
door Th Molkenboer.
|
 De
plattegrond van de kerk
|
Tot ver buiten Oisterwijk is de
zware vieringstoren met de achthoekige spits en de
pittoreske hoektorentjes zichtbaar. Deze toren rust
op een viertal zware natuurstenen zuilen in het
midden van de kerk. De kerk is ruim 50 meter lang
en bijna 38 meter breed. De torenhoogte is 67,50
meter. In de toren hangt een carillon met 42 klokken
en klokjes.
Tijdens de bevrijding van Oisterwijk in oktober
1944 werd de Petruskerk en vooral de toren door
granaatvuur zeer zwaar beschadigd.
Herstel volgde in de jaren 1945-1946. Een nieuwe
grondige restauratie volgde in 1970 waarbij de kerk
tevens werd aangepast aan de vernieuwde
liturgievormen. In 1973 werd de kerk op de
Rijksmonumentenlijst geplaatst als een belangrijk
voorbeeld van de neo-gotiek.
|
Een kleine wetenswaardigheid is dat men in de Romeinse
basilieken aan de rechterzijde, dus aan de zuidzijde het zgn.
"Senatorium" of mannenpand kende, de zitplaatsen
voor de belangrijke mannen zoals senatoren, alsmede voor de
monniken. Aan de linker- of noordzijde bevond zich het
"Matronaeum" of nonnenkoor, de plaatsen bestemd
voor zusters en hooggeplaatste dames. Hieruit ontstond in
latere kerken de zgn. mannen- en vrouwenkant, die op veel
plaatsen bestaan heeft tot na de tweede wereldoorlog. Nu
bestaat deze scheiding niet meer maar toch worden we er op
één plaats in onze kerk nog aan herinnerd. In de ramen van
de kooromgang vinden we -op een enkele uitzondering na- de
vrouwelijke heiligen aan de linkerzijde van het altaar.
De doopkapel
We zullen onze rondgang door de kerk beginnen ter
rechterzijde van de hoofdingang bij de doopkapel. De ligging
direct naast de hoofdingang houdt verband met een kerkelijk
decreet van 1879 waarin is voorgeschreven dat de doopvont
achter in de kerk wordt geplaatst, zo mogelijk aan de
zuidzijde van de hoofdingang. Deze plaats bij de ingang
symboliseert de opname van de mens in de kerkgemeenschap door
het doopsel.
| De doopvont is door Hendrik v.d.Geld
vervaardigd in 1896-1897, waarschijnlijk naar een
ontwerp van architect Cuypers. Het eigenlijke
doopbekken is van marmer (blijkens de signatuur op
het zeshoekige bekken, van de hand van J.Schuhmacher
uit Den Bosch) en wordt afgesloten door een
eikehouten neo-gotische torendeksel. Hierop ziet men
een beeldengroep voorstellende de doop van Christus
in de Jordaan door Johannes de Doper. Op de zes
hoeken van de marmeren rand de uitgehouwen symbolen
van de evangelisten: rund (Lucas), leeuw (Marcus),
adelaar (Johannes) en mens (Mattheüs). Deze symbolen
zijn ontleend aan het laatste bijbelboek: de
Apocalyps. Aan de achterkant nog een pelikaan die met
zijn eigen bloed zijn jongen voedt (Christus) en een
draak (de duivel die tegen het bekken opklimt in een
wanhopige poging om de dopeling er van te weerhouden
zich te laten dopen). Deze laatste voorstellingen
symboliseren de strijd om de mens tussen Christus en
satan. Tussen de afbeeldingen lezen we de latijnse
tekst: "Euntes docete omnes gentes, baptizantes
eos", een verkorte versie van de evangelietekst
(Matth.26) "gaat en onderwijst alle volken en
doopt hen".
|
 De doopvont
|
De ramen boven de doopvont. Het linkerraam toont de
H.Geest in de vorm van een duif, vanwaar zeven stralen
uitgaan naar een doopvont, dit als symbool van de zeven gaven
van de H.Geest, die worden uitgestort over de dopelingen:
wijsheid, verstand, raad, sterkte, wetenschap, godsvrucht en
vrede des heren. Daarbij de tekst "vas spiritualis"
of "geestelijk vat", een der aanroepingen uit de
litanie van O.L.Vrouw, omdat de moeder Gods al deze gaven in
volmaakte vorm bezat. Eronder de St.Pieter in Rome als
symbool van de hele kerk. Boven in het rechtse raam ziet men
drie schijven met de woorden "Pater",
"Filius" en "Spiritus" (Vader, Zoon en
Geest). Ze zijn gegroepeerd om een middelste, iets donkerder
schijf met het woord "Deus" (God). Dit is een
symbolische weergave van de H.Drievuldigheid. Daaronder het
reinigende water gesymboliseerd door de zeven stromen en de
ark van Noach. De ramen werden in 1897 naar ontwerp van
Cuypers vervaardigd in het atelier van glazenier Nicolas te
Roermond.
De barokke biechtstoel
 De
biechtstoel
|
In de volgende kapel vinden we de
barokke biechtstoel een heden ten dage weinig
gebruikt meubelstuk. De biechtstoel in onze kerk werd
in 1849 vervaardigd in het atelier van Hool te
Antwerpen en komt uit de oude -in 1895 afgebroken-
Sint Petruskerk. Er staan een drietal beelden op.
Links ziet men de Tsjechische heilige Johannes van
Nepomuk, de martelaar van het biechtgeheim. Rechts de
heilige Maria Magdalena, de zondares die door Jezus
zelf tot inkeer werd gebracht en die -volgens de
vrome traditie- haar gehele verdere leven boete deed
voor haar zondige verleden. Ze is afgebeeld met een
doodskop (bezinning) en een gesel (boete). Boven op
de biechtstoel staat het derde beeld: koning David,
rouwmoedig na zijn overspel met Betsabe, de vrouw van
de legerleider Urias. David draagt de harp, waarop
hij zijn eigen boetepsalmen begeleidde. De twee
zittende engelen dragen passiewerktuigen ten teken:
"Weet dat Jezus lijdt door de zonden". De
linker engel draagt de rietstaf en spons, waarmee de
Verlosser op het kruis met azijn werd gelaafd, de
gesel en de lans waarmee het H.Hart werd doorboord,
rechts de geselpaal.
|
De ramen, gemaakt in het atelier van Nicolas naar een
ontwerp van Cuypers, hebben oorspronkelijk aan de overzijde
in de kapel van O.L.Vrouw Vreugderijcke gestaan en stellen
alle Maria-taferelen voor. Zo ziet U de boodschap van de
Engel, de boom van Jesse (de stamboom van Jezus) en de
overwinning van O.L.Vrouw op de paradijsslang.
"De boom van Jesse" is het symbool van de
menselijke afkomst van Jezus Christus. Het symbool steunt op
een tekst van de profeet Isaïas: "dan zal een twijg aan
de stronk van Jesse ontspruiten en een scheut uit zijn wortel
ontkiemen" (hfdst.11). Zoals overal is Jesse -de vader
van koning David- ook in onze gebrandschilderde boom,
afgebeeld als een oude liggende man, uit wiens zijde een boom
ontspruit. Op de takken zien we onderaan rechts koning David
met de harp en links diens zoon koning Salomon, de wijze. De
boom geeft slechts zes voorvaderen van Maria en is dus
onvolledig. Ze is duidelijk bedoeld als symbool en niet als
historisch gegeven. De min of meer volledige stamboom van
Maria wordt vermeld in het Mattheüs-evangelie. Boven in de
boom troont Maria met het kind Jezus. Dit en de beide
aangrenzende ramen zijn in 1910 ontworpen door architect
Cuypers en werden uitgevoerd in het uit 1855 stammende
Roermondse atelier van de glazeniersfamilie Nicolas. De ramen
werden toen geplaatst in de kapel van Maria Vreugderijcke aan
de overzijde van de kerk. Onder de boom van Jesse is
(moeilijk zichtbaar door de biechtstoel) een afbeelding van
aartsmoeder Eva, die van de paradijsboom de verboden appel
plukt en zo de zonde in de wereld brengt. Maria zal als
"een tweede Eva" en als laatste tak aan de boom van
Jesse, het kind ter wereld brengen dat de zonde zal
overwinnen.
De
tentoonstellingsvitrines
| Onze volgende halte is bij de
tentoonstellingsvitrines. Naast oude paramenten ziet
U hierin oud liturgisch vaatwerk, kandelaars,
relikwieën en een schitterend oud missaal. Omhoog
kijkend ziet U drie schilderstukken stammende uit
1839-1840. Ze zijn van de hand van de Antwerpse
schilder Baron Gustave Wappers. Het middelste en
grootste doek stelt voor de aanbidding van het
Kerstkind door de drie wijzen uit het Oosten. Drie
wijzen die -traditioneel- de drie toenmaals bekende
werelddelen symboliseerden: Europa, Azië en Afrika.
Vanwege dit laatste continent wordt een der wijzen
als zwarte koning voorgesteld. Het linker doek stelt
voor de H.Dominicus die het kindje Jezus op zijn
schoot heeft en van de H.Maagd de rozenkrans
ontvangt. Ter rechterzijde tenslotte zien we de
verrezen Christus die het brood breekt met de
leerlingen uit Emmaus. De schilderstukken werden in
1840 voor ¦.1.200,- als
altaarstukken aangekocht en vonden een plaats in de
oude -in 1895 gesloopte- Petruskerk. Bij de
beschieting van de toren in 1944 leden de doeken
ernstige schade. In 1949 werden ze grondig
gerestaureerd.
|
 De
aanbidding van het Kerstkind
|
Nog verder omhoog kijkend zien we de grote
gebrandschilderde ramen, stammende uit 1954 en gemaakt door
de kunstenaar Max Weiss. In alle afbeeldingen speelt de
parochiepatroon een rol. Links herkennen we de wonderbare
visvangst, waarbij Christus aan de apostelen en dus aan
St.Petrus, voorspelt dat zij in de toekomst mensen zullen
vangen. U ziet St.Petrus onderaan in het middelste raampaneel
met de okerkleurige mantel. In het middelste raam worden
St.Petrus en de andere apostelen ter prediking uitgezonden.
Enkelen hebben de reisstaf reeds in de hand. Rechts ziet men
het tafereel -na de verrijzenis van Christus- waarbij de
apostel Petrus wordt aangesteld tot hoofd van de kerk met de
woorden: "Leidt mijn schapen". Die schapen ziet men
links onder, terwijl in het midden bovenaan wederom de
St.Pieter te Rome is afgebeeld als symbool van de gehele
kerk.
Terug naar de index van
deze rondgang